საბაკალავრო ნაშრომის დაწერა ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში

ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში საბაკალავრო ნაშრომის ერთიანი საუნივერსიტეტო წესი არ არსებობს. ნაშრომი ყველა პროგრამაში არ არის, ხოლო მისი კრედიტები, შეფასება და დაცვის პროცედურები კონკრეტული საბაკალავრო პროგრამის ნაშრომის კონცეფციით განისაზღვრება. საჯაროდ ხელმისაწვდომია მხოლოდ ერთი ასეთი კონცეფცია — დედამიწის შემსწავლელი მეცნიერებების პროგრამისა. ამავდროულად, ყველა მიმართულების სტუდენტზე ვრცელდება შეფასების 100-ქულიანი საუნივერსიტეტო სისტემა, აკადემიური კეთილსინდისიერების მკაცრი სტანდარტები და ხელოვნური ინტელექტის (AI) ეთიკური გამოყენების პოლიტიკა.

რა ჩარჩო და მოთხოვნები არეგულირებს საბაკალავრო ნაშრომს?

საბაკალავრო პროგრამის სტანდარტის თანახმად, სწავლება შესაძლებელია საბაკალავრო ნაშრომით ან პროექტით დასრულდეს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ეს კომპონენტი ყველა მიმართულებისთვის სავალდებულო არ არის. ნაშრომის მიზანი სტუდენტის მიერ არჩეულ სპეციალობაში კომპეტენციისა და აკადემიური კომუნიკაციის სათანადო დონის წარმოჩენაა, რისთვისაც კვლევა ბაკალავრიატის ბოლო სემესტრში სრულდება.

სტანდარტის მიხედვით, პროგრამის საბაკალავრო ნაშრომის კონცეფცია უნდა მოიცავდეს კომპონენტის მიზანს, შედეგებს, კრედიტების რაოდენობას და საათების განაწილებას. აქვე დეტალურად გაიწერება ხელმძღვანელის არჩევის, ნაშრომის წარდგენის, დაცვის, შეფასების კრიტერიუმები და პლაგიატზე შემოწმების მექანიზმები. ნაშრომი უნივერსიტეტის აკადემიური სტილის დაცვით სრულდება, თუკი თავად კონცეფცია განსხვავებულ წესს არ ადგენს.

საბაკალავრო ნაშრომის ხელმძღვანელი შეიძლება იყოს:

• პროგრამაში ჩართული პროფესორი ან პროფესორები,
• მოწვეული პირი მაგისტრის ან დოქტორის ხარისხითა და კვლევითი გამოცდილებით,
• მოწვეული პირი მაგისტრის ან დოქტორის ხარისხითა და პრაქტიკული გამოცდილებით,
• დოქტორანტი დაცული პროსპექტუსით ან შესაბამისი პუბლიკაციით,
• მკვლევარი დოქტორის ხარისხით, რომელსაც ბოლო 2 წლის განმავლობაში საერთაშორისო ბაზებში შემავალ ჟურნალებში პუბლიკაცია აქვს გამოქვეყნებული.

როგორ ფასდება სტუდენტის ნაშრომი და აკადემიური მიღწევები?

ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში სტუდენტის ცოდნა 100-ქულიანი სისტემით ფასდება, რომელიც შუალედურ და დასკვნით კომპონენტებს (არანაკლებ 3 მეთოდს) აერთიანებს. ზოგადად დასკვნითი შეფასების წილი 30 ქულას არ უნდა აღემატებოდეს, თუმცა საბაკალავრო ნაშრომი/პროექტი გამონაკლისია: მისი დასკვნითი შეფასების წილი პროგრამისა და კომპონენტის სპეციფიკით განისაზღვრება. დასკვნითი შეფასების მინიმალური კომპეტენციის ზღვარი დასკვნითი შეფასების 60%-ს არ უნდა აღემატებოდეს.

შეფასების სისტემა ხუთი ტიპის დადებით და ორ უარყოფით შეფასებას ითვალისწინებს. კრედიტის მისაღებად სტუდენტმა დადებითი შეფასება უნდა დააგროვოს: (A) ფრიადი (91–100 ქულა), (B) ძალიან კარგი (81–90 ქულა), (C) კარგი (71–80 ქულა), (D) დამაკმაყოფილებელი (61–70 ქულა) ან (E) საკმარისი (51–60 ქულა). პროგრამის სპეციფიკიდან გამომდინარე, მინიმალური დადებითი ზღვარი შესაძლოა 51-დან 60 ქულამდე განისაზღვროს.

უარყოფითი შეფასების მიღებისას წესები შემდეგნაირად ნაწილდება:

• (FX) ვერ ჩააბარა (41–50 ქულა): სტუდენტს დამატებით გამოცდაზე ერთხელ გასვლის უფლება ეძლევა; დამატებითი გამოცდა დასკვნითი გამოცდის შედეგების გამოცხადებიდან არანაკლებ 5 დღეში ინიშნება (ეს ვადა არ ვრცელდება სამაგისტრო პროექტზე/ნაშრომზე, შემოქმედებით/საშემსრულებლო ნამუშევარსა და სხვა სამეცნიერო პროექტზე/ნაშრომზე).
• (F) ჩაიჭრა (40 და ნაკლები ქულა): სტუდენტმა საგანი თავიდან უნდა შეისწავლოს.

სტუდენტს შეფასების გასაჩივრება „არგუსში“ ქულის ასახვიდან 2 სამუშაო დღეში შეუძლია. საჩივარს დეკანის ბრძანების საფუძველზე დარგის სპეციალისტი ან არანაკლებ სამი პირისგან შემდგარი საპრეტენზიო კომისია განიხილავს და 3 დღის ვადაში იღებს გადაწყვეტილებას: ქულა შეიძლება მოიმატოს, დაიკლოს ან უცვლელი დარჩეს. წარჩინების დიპლომის მისაღებად კი აუცილებელია კურსების 80%-ში 91 და მეტი ქულის, ხოლო დარჩენილ ნაწილში არანაკლებ 81 ქულის მიღება.

როგორია კვლევის მომზადების, გაფორმებისა და დაცვის პროცესი?

ნაშრომის მომზადების ეტაპები და ტექნიკური მოთხოვნები თითოეული პროგრამის კონცეფციით რეგულირდება. ქვემოთ აღწერილი წესები საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებისა და მედიცინის ფაკულტეტის დედამიწის შემსწავლელი მეცნიერებების პროგრამის კონცეფციიდანაა (ერთადერთი საჯაროდ ხელმისაწვდომი, ინგლისურენოვანი დოკუმენტი) და სხვა პროგრამებზე შეიძლება განსხვავდებოდეს. ამ პროგრამაში საბაკალავრო ნაშრომი 6 ECTS კრედიტს (150 საათს) შეადგენს, ხოლო ნაშრომზე მუშაობისას კონსულტაციებს კვირაში არანაკლებ 2 საათი უნდა დაეთმოს. კვლევის პროცესი ხელმძღვანელის შერჩევით, წინასწარი ეტაპების გავლითა და კომისიის წინაშე დაცვით სრულდება.

სამუშაო პროცესი რამდენიმე მკაფიო ეტაპად იყოფა:

1. ხელმძღვანელის შერჩევა: სტუდენტი ხელმძღვანელს ბოლო სემესტრის დაწყებამდე ირჩევს პროგრამაში ჩართული პროფესორებიდან, მკვლევრებიდან ან დარგის დოქტორანტებიდან, რომლებსაც პროსპექტუსი დაცული აქვთ. ხელმძღვანელი ავსებს თანხმობის ფორმას, რომელიც ფაკულტეტს ბოლო სემესტრის დაწყებამდე უნდა წარედგინოს.
2. ნაშრომის წარდგენა ხელმძღვანელთან: ლექცია-სემინარების პერიოდის დასრულებამდე 3 კვირით ადრე სტუდენტი ნაშრომს ხელმძღვანელს ელექტრონულად წარუდგენს. ნაშრომი პლაგიატს არ უნდა შეიცავდეს: ხელმძღვანელი მას პლაგიატზე ამოწმებს (Turnitin-ის პროგრამით), აფასებს და ნაშრომის მიღებიდან ერთი კვირის განმავლობაში სტუდენტს უკუკავშირსა და რეკომენდაციებს აწვდის.
3. ფაკულტეტზე წარდგენა: შესწორებულ და დასრულებულ ელექტრონულ ვერსიას სტუდენტი ფაკულტეტის ელფოსტაზე (sciences_medicine@iliauni.edu.ge) ლექცია-სემინარების პერიოდის დასრულებამდე არაუგვიანეს ერთი კვირით ადრე აგზავნის.
4. რეცენზირება: დარგობრივი კომისია თითოეული ნაშრომისთვის სულ მცირე ერთ რეცენზენტს ირჩევს, რომელიც შეფასების ფორმას ნაშრომის მიღებიდან არაუგვიანეს ერთი კვირისა წარადგენს. თუ რეცენზიით გათვალისწინებული მინიმალური ქულა მიღწეულია, სტუდენტს ნაშრომის შესასწორებლად 4 დღე ეძლევა; თუ რეცენზენტის ქულა მინიმალურ ზღვარზე დაბალია, საბაკალავრო ნაშრომი თავიდან უნდა შესრულდეს.
5. დაცვა: დაცვა საგამოცდო პერიოდში დედამიწის შემსწავლელი მეცნიერებების დარგობრივი კომისიის წინაშე იმართება; ხელმძღვანელი შეფასებაში მონაწილეობას არ იღებს. კომისიის თითოეული წევრი ნაშრომსა და პრეზენტაციას ინდივიდუალურად აფასებს, დაცვის ქულა კი წევრების შეფასებების საშუალო არითმეტიკულია. თუ კომისიის წევრი პლაგიატს აღმოაჩენს, ნაშრომი დაცვიდან იხსნება.

შეფასება სამი კომპონენტისგან შედგება: ხელმძღვანელის მიერ კვლევის პროცესის შეფასება (30 ქულა, მინიმალური ზღვარი - 16), რეცენზენტის შეფასება (40 ქულა, მინიმალური ზღვარი - 21) და დაცვა (30 ქულა, მინიმალური ზღვარი - 16).

ამავე კონცეფციის მიხედვით, ძირითადი ტექსტი Sylfaen-ით ან მსგავსი (Unicode) შრიფტით იკრიფება, ზომით 12; პირველი დონის სათაური — 14, მუქი; მეორე დონის — 12, მუქი და დახრილი; მესამე დონის — 12, დახრილი; ინტერვალი — 1,5. გვერდის ველები: მარჯვენა, ზედა და ქვედა - 2 სმ, მარცხენა - 2,5 სმ. ნაშრომის სტრუქტურა მოიცავს თავფურცელს, სარჩევს (საწყის გვერდებზე რომაული, დანარჩენზე არაბული ნუმერაციით), აბრევიატურების ნუსხას (საჭიროებისას), კვლევის თემას/პრობლემას, ლიტერატურის მიმოხილვას, კვლევის მიზანსა და კვლევის კითხვებს (ჰიპოთეზას), მეთოდოლოგიას, შედეგებს, დასკვნას, ბიბლიოგრაფიას (ანბანური რიგით: ჯერ ქართული, შემდეგ ლათინური, ბოლოს კირილიცა) და დანართს.

რა ითვლება აკადემიურ გადაცდომად და რა სანქციები მოქმედებს?

უნივერსიტეტში აკადემიური კეთილსინდისიერების დარღვევა სამ კატეგორიად იყოფა: მსუბუქი, საშუალო და უხეში გადაცდომა. პლაგიატის, თვით-პლაგიატის, ფალსიფიკაციის ან მოტყუების გამოვლენისას, სიმძიმის მიხედვით, შეიძლება გაუქმდეს შეფასება, სტუდენტმა წერილობითი გაფრთხილება მიიღოს ან სტუდენტის სტატუსი შეუწყდეს. წესი ყოველ 5 წელიწადში ერთხელ გადაიხედება.

აკადემიური გადაცდომის სახეები და მათი შედეგები ასე ნაწილდება:

სტუდენტს უფლება აქვს კომისიის გადაწყვეტილების საფუძველზე გამოცემული რექტორის ბრძანება მისი გაცნობიდან ერთი თვის ვადაში გაასაჩივროს, რის შემდეგაც რექტორის გადაწყვეტილებით სააპელაციო კომისია იქმნება.

როგორ რეგულირდება ხელოვნური ინტელექტის (AI) გამოყენება?

ილიაუნიში ხელოვნური ინტელექტის გამოყენების პოლიტიკა რექტორის 2026 წლის 17 სექტემბრის ბრძანებით (N 1623-03) დამტკიცდა. მისი მიხედვით, სასწავლო პროცესში AI ინსტრუმენტების გამოყენება დამხმარე საშუალების სახით არის დასაშვები, მაგალითად, იდეების გენერირებისთვის, ზოგადი ინფორმაციის შესაჯამებლად ან საკუთარი ნამუშევრის დასახვეწად. აკადემიური კეთილსინდისიერების დარღვევად ჩაითვლება, თუ წარდგენილი ნამუშევარი ვერ აჩვენებს სტუდენტის წვლილს იმ მოცულობით, რომ მისი ცოდნა და უნარები შეფასდეს (ანუ სამუშაო AI-ს ისეთი მასშტაბით გადაებარა, რომ ეს აკადემიური საქმიანობის არსს არღვევს), ან თუ სტუდენტმა AI-ის გამოყენება სათანადოდ არ მიუთითა, როცა ეს მოეთხოვებოდა. ფაკულტეტებსა და სკოლებს საერთო პოლიტიკისთვის საკუთარი წესების დამატება შეუძლიათ. საუნივერსიტეტო პოლიტიკის მიხედვით: „ხელოვნური ინტელექტი უნდა განიხილებოდეს როგორც დამხმარე რესურსი და არა საკუთარი ინტელექტუალური შრომის ჩამნაცვლებელი საშუალება.“

პოლიტიკის მიხედვით, AI ინსტრუმენტები სანდო აკადემიურ წყაროს არ წარმოადგენს და მათი შედეგები ყოველთვის კრიტიკულად უნდა დამუშავდეს. AI სისტემები „ჰალუცინაციებისკენ“ (ფაქტობრივად არასწორი ან გამოგონილი ინფორმაციის გენერირებისკენ) და მიკერძოებისკენ არიან მიდრეკილნი, ამიტომ მათი პასუხები სანდო წყაროებთან უნდა შედარდეს. თუ კომპანიის მონაცემთა მართვის წესი ღიად ხელმისაწვდომი არ არის, ასეთ სისტემაში პერსონალური, სენსიტიური ან კონფიდენციალური ინფორმაციის ატვირთვა დაუშვებელია. აკრძალულია ლექციებისა და სემინარების აუდიო-ვიდეო ჩაწერა, ასევე ასეთი ჩანაწერების AI პლატფორმებში, სინქრონული თარგმნისა და ტრანსკრიფციის პროგრამებში ატვირთვა.

ნაშრომში AI-ის გამოყენება თვალნათლივ უნდა იყოს მითითებული და დეკლარირებული: შესავალში, მეთოდების აღწერაში, სქოლიოში ან ლიტერატურის სექციაში მინიმუმ უნდა ეწეროს გამოყენებული ინსტრუმენტის დასახელება, რა მიზნითა და რა ფორმით იქნა ის გამოყენებული. სრული დეკლარაცია შესაძლოა ოთხ ელემენტს მოიცავდეს:

1. გამოყენებული მოდელის დასახელება (მაგალითად: Microsoft Copilot, Google Gemini, ChatGPT, Claude, Grok),
2. როგორ და რა მიზნით იქნა გამოყენებული,
3. როგორ შეფასდა AI-ის პასუხები კრიტიკულად,
4. ნაშრომის რომელ ნაწილებში იქნა გამოყენებული AI.

თუ AI-ის მიერ გენერირებული ტექსტი მნიშვნელოვნად გადამუშავდა, ტექსტის დონეზე ციტირება აღარ არის საჭირო — AI-ის გამოყენება მეთოდოლოგიურ ან შესავალ ნაწილში დეკლარირდება. ტექსტში ციტირების მაგალითია (ChatGPT 4.0, 2024). შეფასებისას AI-ზე დაფუძნებული ავტომატური გადაწყვეტილების მიღება ან შეფასება დაუშვებელია, თუ პროცესში ადამიანი, როგორც შემმოწმებელი და ზედამხედველი, ჩართული არ არის. თუ ლექტორი აკადემიური კეთილსინდისიერების დარღვევაში დაეჭვდა, მას დამატებითი ზეპირი გამოცდის ჩატარება შეუძლია. პოლიტიკა არანაკლებ ორ წელიწადში ერთხელ გადაიხედება.

ხშირად დასმული კითხვები

სავალდებულოა თუ არა საბაკალავრო ნაშრომის დაწერა ყველა სტუდენტისთვის?

საბაკალავრო ნაშრომის მომზადება ყველა მიმართულებისთვის სავალდებულო არ არის. პროგრამის სტანდარტის მიხედვით, სწავლება შესაძლებელია დასრულდეს საბაკალავრო ნაშრომით ან პროექტით, რასაც კონკრეტული საბაკალავრო პროგრამის კონცეფცია განსაზღვრავს (მაგალითად, დედამიწის შემსწავლელ მეცნიერებებში სავალდებულოა).

რამდენი კრედიტი ეთმობა საბაკალავრო ნაშრომს?

კრედიტების ოდენობა პროგრამის კონცეფციაზეა დამოკიდებული. კონცენტრაცია საბაკალავრო ნაშრომის ჩათვლით არაუმეტეს 30 კრედიტს მოიცავს. მაგალითად, დედამიწის შემსწავლელი მეცნიერებების საბაკალავრო ნაშრომი 6 კრედიტს შეადგენს, ხოლო სოციოლოგიის პროგრამაში „ბაკალავრის სემინარი და საბაკალავრო ნაშრომი“ 12 კრედიტითაა განსაზღვრული.

რა ვადებში და როგორ საჩივრდება მიღებული შეფასება?

სტუდენტს შეფასების გასაჩივრების უფლება აქვს „არგუსში“ ქულის ასახვიდან 2 სამუშაო დღის განმავლობაში. განცხადებას დეკანის ბრძანების საფუძველზე დარგის სპეციალისტი ან არანაკლებ სამი პირისგან შემდგარი საპრეტენზიო კომისია განიხილავს და 3 დღის ვადაში წყვეტს, მოიმატოს, დაიკლოს თუ უცვლელი დარჩეს ქულა.

რა უფლება აქვს სტუდენტს FX შეფასების მიღების შემთხვევაში?

შეფასების წესის მიხედვით, 41–50 ქულის (FX) მიღებისას სტუდენტს დამატებით გამოცდაზე ერთხელ გასვლის უფლება ეძლევა, რომელიც დასკვნითი გამოცდის შედეგების გამოცხადებიდან არანაკლებ 5 დღეში ინიშნება. დედამიწის შემსწავლელი მეცნიერებების კონცეფციაში კი დამატებით წერია, რომ თუ რეცენზენტის ქულა მინიმალურ ზღვარზე (21) დაბალია, ნაშრომი თავიდან უნდა შესრულდეს.

რა ემუქრება სტუდენტს ნაშრომში პლაგიატის აღმოჩენისას?

მსუბუქი გადაცდომისას ლექტორს შეუძლია უკუკავშირი მისცეს, სტუდენტი აკადემიური წერის ცენტრში გადაამისამართოს ან შეფასება გააუქმოს (ერთად ან ცალ-ცალკე). საშუალო გადაცდომის დადასტურებისას დეკანი წერილობით გაფრთხილებას პირად საქმეში შეტანით ბრძანებით აფორმებს, ხოლო უხეში გადაცდომისას რექტორის ბრძანებით იქმნება კომისია, რასაც კომპონენტის განულება ან სტუდენტის სტატუსის შეწყვეტა მოსდევს.

როგორ უნდა დამოწმდეს ხელოვნური ინტელექტის მიერ შექმნილი შინაარსი?

ნაშრომში მინიმუმ უნდა მიეთითოს გამოყენებული ინსტრუმენტის დასახელება, რა მიზნითა და რა ფორმით იქნა ის გამოყენებული; სრული დეკლარაცია შეიძლება მოიცავდეს AI-ის პასუხების კრიტიკული შეფასების აღწერასა და იმ ნაწილების მითითებასაც, სადაც AI იქნა გამოყენებული. ტექსტში ციტირების მაგალითია (ChatGPT 4.0, 2024), ხოლო მნიშვნელოვნად გადამუშავებული ტექსტის შემთხვევაში AI-ის გამოყენება მეთოდოლოგიურ ან შესავალ ნაწილში დეკლარირდება.