საბაკალავრო ნაშრომის დაწერა ალტე უნივერსიტეტში

ალტე უნივერსიტეტში საბაკალავრო ნაშრომის ან კვლევითი პროექტის შესრულება საგანმანათლებლო პროგრამების თავისებურებებზეა დამოკიდებული და ყველა მიმართულებისთვის სავალდებულო არ არის. ტექსტი ეყრდნობა უნივერსიტეტის ბაკალავრიატის დებულებას (2022), საგანმანათლებლო პროგრამების კატალოგს, სასწავლო პროცესისა და საგამოცდო პროცესის მარეგულირებელ წესებს, პლაგიატის პროცედურებს (2025), ეთიკის კოდექსსა და გენერაციული ხელოვნური ინტელექტის გამოყენების პოლიტიკას (2025) და აჯამებს: კრედიტების განაწილებას 240 და 180 ECTS-იან პროგრამებში, თემისა და ხელმძღვანელის დამტკიცების ვადებს, რეცენზირების ეტაპებს, ტექნიკურ პარამეტრებს, დაცვისა და შეფასების კრიტერიუმებს, აგრეთვე პლაგიატის კონტროლისა და გენერაციული ხელოვნური ინტელექტის (AI) გამოყენების სპეციალურ წესებს.

რა სტატუსი აქვს საბაკალავრო ნაშრომს და როგორ ნაწილდება კრედიტები?

საბაკალავრო პროგრამა ნაშრომს ან პროექტს შეიძლება ითვალისწინებდეს, თუმცა ეს კომპონენტი ყველა მიმართულებისთვის სავალდებულო არ არის. კრედიტების მოცულობა და დაშვების წინაპირობები კონკრეტული სპეციალობისა და სასწავლო გეგმის (240 თუ 180 ECTS) მიხედვით განისაზღვრება, ზოგიერთ პროგრამაში კი ნაშრომს სასწავლო გეგმა საერთოდ არ მოითხოვს.

საგანმანათლებლო პროგრამების კატალოგის მიხედვით, მოთხოვნები მიმართულებების მიხედვით განსხვავდება. მაგალითად, სამართლის საბაკალავრო პროგრამის სასწავლო გეგმაში (როგორც 240, ისე 180 ECTS-იან ფორმატში) საბაკალავრო ნაშრომი ან პროექტი გათვალისწინებული არ არის. სხვა სპეციალობების სასწავლო გეგმაში კი საბაკალავრო ნაშრომი (ზოგან საბაკალავრო პროექტიც) შედის, საკუთარი კრედიტებითა და წინაპირობებით.

ბიზნესის ადმინისტრირების ქართულენოვან 180 ECTS-იან პროგრამაზე სტუდენტი ნაშრომს არჩეულ ერთ-ერთ კონცენტრაციაში ასრულებს. კატალოგის შენიშვნის მიხედვით, სტუდენტს შეუძლია აირჩიოს მაინორი ტურიზმის ან კომპიუტერული მეცნიერებების პროგრამებიდან, ცალკეული კურსები სხვა კონცენტრაციებიდან, უცხო ენები ან სხვა სასწავლო კურსები, მაგრამ არანაკლებ 30 კრედიტისა.

როგორ მტკიცდება თემა და რა მოვალეობები ეკისრებათ ხელმძღვანელსა და რეცენზენტს?

სტუდენტი თემას სავარაუდო ხელმძღვანელთან ათანხმებს და დეკანს განცხადებით არაუგვიანეს ბოლო სემესტრის პირველი სასწავლო კვირისა მიმართავს, სკოლის საბჭო კი თემასა და ხელმძღვანელს არაუგვიანეს მეორე სასწავლო კვირისა ამტკიცებს. პროცესში ჩართული ხელმძღვანელი კვლევას უწევს კურატორობას და წერს დასკვნას, ხოლო რეცენზენტის უარყოფითი შეფასებისას ინიშნება მეორე რეცენზენტი.

ხელმძღვანელი ან თანახელმძღვანელი შეიძლება იყოს პროგრამაში ჩართული აკადემიური ან მოწვეული პერსონალი, რომელსაც შესაბამის სფეროში კვლევის ან პრაქტიკული გამოცდილება აქვს. ხელმძღვანელის მოვალეობაა გეგმის შედგენაში დახმარება, ლიტერატურის შერჩევასა და მოძიება-დამუშავებაში დახმარება, ნაშრომის ეტაპობრივი შემოწმება, რეკომენდაციების გაცემა და კონსულტაციების ჩატარება (კვირაში მინიმუმ 2 საკონტაქტო საათი უნივერსიტეტში ან ონლაინ).

რეცენზენტი შეიძლება იყოს პროგრამაში ჩართული აკადემიური, მოწვეული პერსონალი ან მოწვეული პირი. რეცენზია მოიცავს ნაშრომის სტრუქტურის, ლიტერატურის, ციტირების ტექნიკისა და ორიგინალობის შეფასებას.

უარყოფითი რეცენზიის შემთხვევაში პროცესი შემდეგნაირად ვითარდება:

• ინიშნება მეორე რეცენზენტი.
• თუ მეორე რეცენზენტი დადებით დასკვნას დაწერს, სტუდენტი დაცვაზე დაიშვება და პროცესში ორივე რეცენზენტი მონაწილეობს.
• თუ მეორე რეცენზენტის შეფასებაც უარყოფითია, სტუდენტი დაცვაზე არ დაიშვება და მომდევნო წელს ახალი თემა უნდა წარადგინოს.

საბაკალავრო ნაშრომი და რეცენზია დაცვის კომისიას დაცვამდე არაუგვიანეს 5 დღით ადრე გადაეცემა.

როგორია ნაშრომის სტრუქტურა, ტექნიკური პარამეტრები და ციტირების წესი?

საბაკალავრო ნაშრომის მოცულობა სქოლიოს ჩათვლით არანაკლებ 9 000 და არაუმეტეს 10 000 სიტყვაა. სტრუქტურა მოიცავს სატიტულო გვერდს, რეზიუმეს, შინაარსს (სარჩევს), ძირითად ტექსტს, დასკვნას, გამოყენებული ლიტერატურის ნუსხასა და დანართს (არსებობის შემთხვევაში).

ტექნიკური სტანდარტები ითვალისწინებს ნაშრომის დაბეჭდვას A4 ფორმატის თეთრ ქაღალდზე (ცალმხრივად), მინდვრის ზომით 1 ინჩი (2.54 სმ) ყველა მხრიდან. ძირითადი ტექსტისთვის გამოიყენება Sylfaen, ზომა 12 (სათაურებისთვის დასაშვებია 14), ხოლო სტრიქონებს შორის დაშორება შეადგენს 1.5-ს (სარჩევში, სქოლიოსა და მცირე სექციებში - 1-ს). გვერდები ინომრება მარჯვენა ქვედა კუთხეში (ზომა 10). სატიტულო გვერდი ითვლება პირველ გვერდად, თუმცა ნომერი არ იწერება.

სტრუქტურული ელემენტები შემდეგ მოთხოვნებს უნდა აკმაყოფილებდეს:

• სატიტულო გვერდი: უნივერსიტეტის ლოგო, თემის დასახელება, ხელმძღვანელის ვინაობა და სტატუსი, სტუდენტის სახელი-გვარი, წარდგენის ოფიციალური ფორმულირება, „ალტე უნივერსიტეტი“, დაცვის თვე და წელი.
• რეზიუმე: 250-400 სიტყვა, ქართულ და ინგლისურ ენებზე (ინგლისურენოვან პროგრამებზე - მხოლოდ ინგლისურად); როგორც წესი, რეზიუმე სქოლიოს, ცხრილებსა და სქემებს არ შეიცავს.
• ძირითადი ტექსტი და დასკვნა: თავები იწყება ახალი გვერდიდან. შესავალი არ უნდა აღემატებოდეს ძირითადი ტექსტის 5%-ს. დასკვნის შემდეგ აუცილებელია ავტორის ხელმოწერა და საიდენტიფიკაციო ნომერი.
• ლიტერატურა და დანართი: ბიბლიოგრაფია ლაგდება ანბანურად (ჯერ ქართული, შემდეგ უცხოური წყაროები). სხვა ზომის ფორმატზე შესრულებული ნახაზები, ცხრილები და ფოტოსურათები დანართის სახით წარედგინება და ნაშრომთან ერთად არ იკინძება. სქოლიო თავსდება გვერდის ბოლოს (შრიფტის ზომა 10).

როგორ მიმდინარეობს დაცვა, შეფასება და გასაჩივრების პროცედურა?

ნაშრომის დაცვა საჯარო ხასიათისაა და პრეზიდენტის ბრძანებით შექმნილი კომისიის წინაშე იმართება, სადაც საბოლოო ქულა ხელმძღვანელისა და კომისიის შეფასებების შეკრებით დგინდება. უარყოფითი შეფასების მიღებისას სტუდენტი დამატებით სემესტრში რეგისტრირდება, ხოლო შედეგის გასაჩივრება ელექტრონული სისტემიდან 5 დღის ვადაშია შესაძლებელი.

კომისია შედგება თავმჯდომარის, მინიმუმ ორი წევრისა და მდივნისგან. დაცვას ესწრება რეცენზენტიც, თუმცა ის შეფასებაში მონაწილეობას არ იღებს. ნაშრომის ელექტრონული ვერსია იგზავნება 5 სამუშაო დღით ადრე, ხოლო დაცვაზე წარმოდგენილი უნდა იყოს 1 ბეჭდური ეგზემპლარი, თან კი ელექტრონული პრეზენტაცია (არსებობის შემთხვევაში). დაცვა მოიცავს თავმჯდომარის შესავალს, სტუდენტის მოხსენებას, კითხვა-პასუხს, სტუდენტის დასკვნით სიტყვასა და დისკუსიას.

შეფასების სისტემა 100-ქულიანია (ხელმძღვანელის ქულას ემატება კომისიის წევრთა შეფასებების საშუალო არითმეტიკული):

• დადებითი შეფასებები: A (ფრიადი, 91-100), B (ძალიან კარგი, 81-90), C (კარგი, 71-80), D (დამაკმაყოფილებელი, 61-70), E (საკმარისი, 51-60).
• უარყოფითი შეფასებები: FX (ვერ ჩააბარა, 41-50 ქულა), F (ჩაიჭრა, 40 ქულა და ნაკლები).

FX ან F შეფასების მიღებისას სტუდენტი რეგისტრირდება დამატებით სემესტრში და უფლება ეძლევა ნაშრომი ახალ ან იმავე თემაზე წარადგინოს. აკადემიური კეთილსინდისიერების დარღვევის (პლაგიატის) გამოვლენა დაცვის ბათილად გამოცხადების, დიპლომის ჩამორთმევისა და მინიჭებული ხარისხის გაუქმების საფუძველია. წარჩინების დიპლომის მისაღებად სტუდენტის GPA 3.5 ან მეტი უნდა იყოს.

შეფასების გასაჩივრება ხდება პირადი პროფილიდან 5 დღის განმავლობაში, დასაბუთებული ფორმით. დეკანი 2 სამუშაო დღეში ქმნის მინიმუმ 3-წევრიან სააპელაციო კომისიას, რომელიც საქმეს 5 დღის ვადაში განიხილავს და იღებს გადაწყვეტილებას ქულის უცვლელად დატოვების, შემცირების ან მომატების შესახებ. ამ გადაწყვეტილების გასაჩივრება კანონით დადგენილი წესით შეიძლება.

რა წესები მოქმედებს აკადემიური კეთილსინდისიერებისა და ხელოვნური ინტელექტის (AI) გამოყენებაზე?

ალტე უნივერსიტეტში პლაგიატის კონტროლი Turnitin-ის პროგრამით ხორციელდება, სადაც გადაცდომა მსუბუქ, საშუალო და უხეშ კატეგორიებად იყოფა. გენერაციული ხელოვნური ინტელექტის გამოყენება დაშვებულია მისი პასუხისმგებლობით გამოყენების პრინციპების დაცვით: ნაშრომში გამოყენებისას სტუდენტმა დეტალურად უნდა მიუთითოს, როგორ და რა მიზნით გამოიყენა, ზუსტი მითითებები (prompts) და თარიღი, ხოლო AI-ის მიერ გენერირებული პროდუქტი APA-ს წესით დაიმოწმოს.

Turnitin-ის პროგრამით გამოვლენილი მსგავსების კოეფიციენტის მიხედვით გადაცდომები შემდეგნაირად კლასიფიცირდება:

• მსუბუქი: 9%-მდე მსგავსება, წყაროს არასრული ან დარღვევით მითითება.
• საშუალო: 9-დან 20%-მდე სხვისი ან საკუთარი მასალის წყაროს გარეშე გამოყენება.
• უხეში: მოპარული, ნაყიდი ან გადმოწერილი მასალის მითვისება, მონაცემთა გაყალბება ან 20%-ზე მეტი ინფორმაციის გამოყენება წყაროს გარეშე.

საბაკალავრო ნაშრომში პლაგიატს თემის ხელმძღვანელი განიხილავს. მსუბუქი ან საშუალო გადაცდომისას, ხელმძღვანელთან კონსულტაციისა და თანხმობის შემთხვევაში, სტუდენტს ხარვეზის გამოსასწორებლად გონივრული ვადა (ნაშრომის მოცულობის გათვალისწინებით 3 დღიდან 5 დღემდე) ეძლევა; ხელახალი გადაცდომის აღმოჩენისას მას საბაკალავრო ნაშრომის დაცვის უფლება არ ეძლევა, დარღვევის სამჯერ დაფიქსირება კი წერილობით გაფრთხილებასა და საყვედურს იწვევს. ეთიკის კოდექსით აკადემიურ სიყალბედ მიიჩნევა გადაწერა, გამოცდის სხვის მაგივრად ჩაბარება, სხვისი შრომის მითვისება და მონაცემების გაყალბება.

გენერაციული ხელოვნური ინტელექტის (AI) გამოყენება ნებადართულია ადამიანის კონტროლის ქვეშ იდეების გენერირებისა და ინფორმაციის მოსაძიებლად, თუმცა AI ავტორად ვერ ჩაითვლება. წერილობითი ნებართვის გარეშე დაუშვებელია პლატფორმაზე პერსონალური ან კონფიდენციალური ინფორმაციის შეყვანა, ხოლო AI-ის დაუმალავი გამოყენება უხეში გადაცდომაა. საბაკალავრო ნაშრომს უნდა ერთვოდეს სტუდენტის ოფიციალური განაცხადი, გამოიყენა თუ არა მან გენერაციული AI. გამოყენების შემთხვევაში სტუდენტი დეტალურად უთითებს, როგორ და რა მიზნით გამოიყენა, რა როლი შეასრულა საბოლოო ნაშრომში, პლატფორმის ტექნიკურ მახასიათებლებს, ზუსტ მითითებებს (prompts) და თარიღს, ხოლო გენერირებულ მასალას APA-ს წესით იმოწმებს (ავტორად მფლობელი კომპანიის, მაგ. OpenAI-ის მითითებით).

ხშირად დასმული კითხვები

სავალდებულოა თუ არა საბაკალავრო ნაშრომის დაწერა ყველა სტუდენტისთვის?

არა, საბაკალავრო ნაშრომის არსებობას კონკრეტული პროგრამის სასწავლო გეგმა განსაზღვრავს. კატალოგის მიხედვით, სამართლის საბაკალავრო პროგრამის სასწავლო გეგმაში ნაშრომი ან პროექტი არ არის, სხვა პროგრამების სასწავლო გეგმაში კი ნაშრომი შედის და მისი კრედიტები პროგრამის მიხედვით განსხვავდება.

რა მოცულობის უნდა იყოს საბაკალავრო ნაშრომი?

უნივერსიტეტის სტანდარტით, საბაკალავრო ნაშრომის ძირითადი მოცულობა სქოლიოების ჩათვლით 9 000-დან 10 000 სიტყვამდე უნდა იყოს. შესავალი ნაწილი კი ძირითადი ტექსტის მოცულობის 5%-ს არ უნდა აღემატებოდეს.

რა ხდება, როდესაც რეცენზენტი ნაშრომს უარყოფითად აფასებს?

უარყოფითი რეცენზიის შემთხვევაში ინიშნება მეორე რეცენზენტი. თუ მეორე რეცენზენტის დასკვნა დადებითია, სტუდენტი დაიშვება დაცვაზე, ხოლო განმეორებითი უარყოფითი შეფასებისას სტუდენტი დაცვაზე არ დაიშვება და მომდევნო წელს ახალ თემას წარადგენს.

როგორ მოწმდება ნაშრომი პლაგიატზე და რა ზღვარია დაწესებული?

ნაშრომი მოწმდება Turnitin-ის პროგრამით; „დასაშვები პროცენტი“ უნივერსიტეტის დოკუმენტებში მითითებული არ არის. მსგავსების კოეფიციენტით გადაცდომის სიმძიმე დგინდება: 9%-მდე მსუბუქია, 9-დან 20%-მდე საშუალო, ხოლო 20%-ზე მეტი ან მოპარული, ნაყიდი თუ გადმოწერილი მასალის მითვისება უხეშია. პროგრამის მიერ დაფიქსირებული პროცენტი შესაძლოა 0-მდე დაიყვანოს ნაშრომის ხელმძღვანელმა, რომელიც მსგავსების კოეფიციენტზე ახსნა-განმარტებით ბარათს წერს.

როგორია გენერაციული ხელოვნური ინტელექტის (AI) დამოწმების წესი?

საბაკალავრო ნაშრომს ყოველთვის უნდა ერთვოდეს ოფიციალური განაცხადი, გამოიყენა თუ არა სტუდენტმა AI. გამოყენების შემთხვევაში სტუდენტი აღწერს, როგორ და რა მიზნით გამოიყენა, პლატფორმის ტექნიკურ მახასიათებლებს, ზუსტ მითითებებს (prompts) და თარიღს. გენერირებული პროდუქტი APA-ს წესით დაიმოწმება, ავტორად კი პლატფორმის მფლობელი კომპანია მიეთითება.

რა ვადებშია შესაძლებელი მიღებული შეფასების გასაჩივრება?

სტუდენტს შეფასების გასაჩივრება პირადი პროფილიდან 5 დღის ვადაში შეუძლია. დეკანი 2 სამუშაო დღეში ქმნის სააპელაციო კომისიას, რომელიც გადაწყვეტილებას 5 დღის ვადაში იღებს.